प्राकृतिक प्रकोपबाट २०२५ मा विश्वभर ठुलो आर्थिक क्षति

काठमाडौं । वर्षौंदेखि, बाढी र पानीसँग सम्बन्धित विपत्तिहरूले विश्वव्यापी रूपमा ठूलो क्षति पुर्‍याइरहेका छन् । संयुक्त राष्ट्र संघको विपद् जोखिम न्यूनीकरण कार्यालयका अनुसार विश्वव्यापीरूपमा जलवायुसँग सम्बन्धित सबै विपत्तिहरूको ३५-४०% हिस्सा बाढी र पानीसँग सम्बन्धित रहेको छ । यसबाट पर्न गएको आर्थिक भार झनै अचम्मको छ । बाढीबाट हुने प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष क्षति, पूर्वाधार, सम्पत्ति, स्वास्थ्य, आवास, शिक्षा, जीविकोपार्जन र सामाजिक प्रणालीहरूमा वार्षिक ६२५ खर्ब नेपाली रुपैयाँभन्दा धेरैको क्षति भएको अनुमान गरिएको छ । विगत एक दशकमा प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने आर्थिक क्षति निरन्तर बढिरहेको छ।

सन् १९७० र २००० को बीचमा विपद्को औसत वार्षिक लागत ७०-८० अर्ब अमेरिकी डलर थियो । सन् २००१ र २०२० को बीचमा यो बढेर १८०-२०० अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ, जुन दोब्बरभन्दा बढी हो । २०२५ मा भएका पाँच बाढीले अत्यधिक वर्षा अब असामान्य भएको देखाएको छ

विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् कि बाढीको गम्भीरता र आवृत्ति दुवै बढ्दै गएको छ, विशेष गरी दक्षिणपूर्वी एसिया, दक्षिण एसिया र अफ्रिका जस्ता घना जनसंख्या र कमजोर पूर्वाधार भएका क्षेत्रहरूमा । संयुक्त राष्ट्रसंघको जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अन्तरसरकारी प्यानलले रिपोर्ट गरेको छ कि विश्वव्यापी तापक्रममा १-१.५ डिग्री सेल्सियसको वृद्धिले वायुमण्डललाई उल्लेखनीयरूपमा बढाइरहेको छ । जसले वर्षाको तीव्रता बढाएको छ ।

विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिको प्रत्येक १ डिग्री सेल्सियसको लागि भारी वर्षाका घटनाहरू ७% ले बढ्ने अनुमान गरिएको छ । यसको अर्थ अचानक हुने भारी वर्षा र बाढीको जोखिम अत्यधिक बढ्दै गएको छ । साथै, विश्वव्यापी समुद्री सतह प्रति वर्ष औसत ४.६२ मिमीले बढ्दै गइरहेको छ, जसले तटीय बाढीलाई बिगार्दै र समुद्रमा पानी निकासीलाई सुस्त बनाउँदैछ।

तर २०२५ मा गएको मुख्य केही बाढीहरूको बारेमा चर्चा गरिएको छ जुन लगातार धेरै दिनको “स्थिर वर्षा” र उच्च समुद्री सतहको कारणले गर्दा भएको थियो । जसले गर्दा गम्भीर र व्यापक क्षति भयो ।

१. सुमात्रा, इन्डोनेसिया (अक्टोबर-नोभेम्बर २०२५)

एक चक्रवातका कारण सुमात्रा टापुमा धेरै दिनसम्म तीव्र र अविरल वर्षा भयो । जसले गर्दा उत्तरी सुमात्रामा अचानक बाढी र व्यापक पहिरो आयो। त्यहाँ राहत तथा उद्दारका लागि गएको टोलीहरूले पानीको स्तर घटेपछि पाँचौं हप्ताबाट मात्रै पुनर्स्थापित गर्न सुरु गर्न सकेका थिए। नोभेम्बर २९, २०२५ सम्म चलेको बाढी र पहिरोमा कम्तीमा ३०३ जनाको मृत्यु भएको थियो भने सयौं अझै बेपत्ता छन् र दशौं हजार विस्थापित छन् । प्रारम्भिक आर्थिक क्षति ११ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा धेरै रहेको अनुमान गरिएको छ । जुन २०२५ मा दक्षिणपूर्वी एसियामा बाढीसँग सम्बन्धित सबैभन्दा गम्भीर क्षति हो, जुन मुख्यतया घना जनसंख्या भएका समुदायहरूमा अचानक बाढी र पहिरोको कारणले भएको हो।

२. दक्षिण कोरिया (जुलाई-अगस्ट २०२५)

मनसुन मौसममा निरन्तर भारी वर्षाका कारण धेरै नदीहरू ओभरफ्लो भएर दक्षिण कोरियामा पनि ठूलो धनजनको क्षति भएको छ । जसले गर्दा विशेष गरी पहाडी र अर्ध-शहरी क्षेत्रहरूमा अचानक बाढी र पहिरो गयो। जसमा कम्तीमा २३ जनाको मृत्यु भयो र दशौं हजार प्रभावित भए, व्यापक कृषि जमिन डुबानमा पर्यो । प्रारम्भिक क्षति मूल्याङ्कनले आर्थिक क्षति ७ अर्क ७४ करोड अमेरिकी डलरभन्दा धेरै क्षति भएको छ । जुन २०२५ मा दक्षिण कोरियामा रेकर्ड गरिएको सबैभन्दा बढी बाढी-सम्बन्धित क्षति हो।

३. बोलिभिया (जनवरी-मार्च २०२५)

विस्तारित वर्षा मौसममा हप्ताभर चलेको भारी वर्षाले धेरै क्षेत्रहरूमा समुदायहरूलाई डुबानमा पारेको देखाउँछ । जसमा लगभग ५५ जनाको मृत्यु भयो र बाढीले पाँच लाखभन्दा धेरै घरपरिवारलाई असर गर्यो । अनुमानित आर्थिक क्षति लगभग ४३ लाख अमेरिकी डलरभन्दा धेरै रहेको छ ।

४. हिमालय क्षेत्र (जुन-सेप्टेम्बर २०२५)

नेपाल लगायतका हिमालय क्षेत्रमा छिटो पग्लिने बरफबाट बनेको हिमनदी तालहरू ओभरफ्लो हुँदा बाढी आएको थियो । धेरै पग्लिएका पोखरीहरू ठूला तालहरूमा मिसिएपछि सेडिमेन्ट बाँधहरू अचानक भत्किए, जसले गर्दा भारी वर्षाले गर्दा पानीको विशाल धाराहरू निस्किए । भिरालो भूभागले उद्धार र पुनर्लाभलाई अत्यन्तै कठिन बनाएको यी क्षेत्रमा भएका विपत्तिमा झण्डै दुई अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको क्षति भएको देखिएको छ । यो घटना विश्वका उच्च-पर्वतीय क्षेत्रहरूमा जलवायु-प्रेरित परिवर्तनहरूलाई तीव्र पार्ने स्पष्ट सूचक हो।

५. अफ्रिका, ल्याटिन अमेरिका र एशियाभरका तटीय शहरहरू (२०२५ भरि)

प्रत्येक देशले छुट्टाछुट्टै रिपोर्ट गरे पनि धेरै महादेशहरूमा तटीय बाढीले सामूहिकरूपमा गम्भीर विश्वव्यापी ढाँचालाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। निरन्तर वर्षा, उच्च ज्वारभाटा र जलवायु-सतह वृद्धिले तल्लो तटीय र नदी किनारका शहरहरूमा बारम्बार बाढी निम्तिनुलाई विज्ञहरू गम्भीर मान्ने गर्छन् । दशौं हजार मानिसहरू प्रभावित भएका थिए र आर्थिक क्षति एक अर्ब ६४ करोड अमेरिकी डलर अनुमान गरिएको छ, केही क्षेत्रहरूमा बारम्बार बाढी आएको ।