आमनिर्वाचन २०८२ : सत्ताको खेल कि, लोकतन्त्रको परीक्षा ?

– रुपक शाक्य

नेपालको राजनीति केवल सत्ता परिवर्तनको इतिहास होइन, यो जनआकांक्षा, संघर्ष, भ्रम, आशा र निराशाको निरन्तर यात्रा हो। प्रजातन्त्रदेखि अधिनायकवाद, शान्ति प्रक्रियादेखि संघीयता, संविधान निर्माणदेखि संस्थागत अभ्याससम्म आइपुग्दा नेपाली राज्य संरचना धेरै चरण पार गर्दै यहाँ आइपुगेको छ। आज नेपाल संविधान २०७२ पछिको सबैभन्दा निर्णायक मोडमा उभिएको छ—जहाँ प्रतिनिधिसभा निर्वाचन केवल निर्वाचन प्रक्रिया होइन, लोकतन्त्रको नैतिक मूल्याङ्कन हो।

द्विसदनीय संसद् व्यवस्था—राष्ट्रिय सभा र प्रतिनिधिसभा—मध्ये प्रतिनिधिसभा जनमतको प्रत्यक्ष प्रतिबिम्ब हो। सरकार गठनको केन्द्र यही हो, सत्ता यहीबाट बन्छ, नीति यहीँबाट जन्मिन्छ। त्यसैले प्रतिनिधिसभा निर्वाचन राजनीतिक दलका लागि केवल प्रतिस्पर्धा होइन, विश्वसनीयताको अग्निपरीक्षा हो।

जनआन्दोलनपछि जन्मिएको राजनीतिक शून्यता

२०८२ सालको जेनजी आन्दोलनले नेपाली राजनीतिमा एउटा नयाँ मनोवैज्ञानिक भूकम्प ल्यायो। त्यो केवल सत्ता विरोधी आन्दोलन थिएन, त्यो पुरानो राजनीतिक संस्कृतिप्रति अस्वीकृति थियो। भ्रष्टाचार, खराब शासन, डिजिटल नियन्त्रण, नेतृत्वको जडता र भविष्यहीन व्यवस्थाविरुद्ध युवापुस्ताको सामूहिक असन्तोष थियो त्यो।

त्यस आन्दोलनले गठबन्धन सरकार भत्कायो, संसद् विघटन गरायो, अन्तरिम सरकार जन्मायो र देशलाई पुनः निर्वाचनतर्फ धकेल्यो। अब २१ फागुनको प्रतिनिधिसभा निर्वाचन केवल संवैधानिक प्रक्रिया होइन, त्यो जनभावनाको राजनीतिक अभिव्यक्ति हो।

गठबन्धनविहीन प्रतिस्पर्धा : शक्ति होइन, क्षमता परीक्षण

यसपटकको चुनावको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको गठबन्धनविहीन राजनीति हो। ठूला दलहरू आफ्नै बलमा मैदानमा उत्रिएका छन्। समर्थनको गणित होइन, संगठन, नेतृत्व, विचार र जनसमर्थनको प्रत्यक्ष परीक्षण हुँदैछ।

यो चुनावमा करिब १२० दल दर्ता हुनु, १६५ क्षेत्रमा हजारौँ उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा हुनु र नयाँ दलहरूको उदय हुनु—यी सबै कुरा राजनीतिक बहुलताको संकेत मात्र होइन, जनताको विकल्प खोज्ने मानसिकताको प्रतिबिम्ब पनि हुन्।

पुराना दल : इतिहासको भार र भविष्यको डर

नेपाली कांग्रेस, एमाले र माओवादी जस्ता दलहरू अब केवल सत्ता संघर्षका पात्र होइनन्—उनीहरू जनताको अविश्वासको सामना गरिरहेका संस्थाहरू हुन्।

कांग्रेस इतिहासको बोझ बोकेर नयाँ नेतृत्वतर्फ जान खोज्दै छ, तर आन्तरिक संरचनागत जडता चुनौती बनेको छ। एमाले संगठनमा बलियो छ, तर व्यक्तिकेन्द्रित राजनीति र विगतका विभाजनहरूले उसको विश्वसनीयता क्षीण बनाएको छ। माओवादी शक्ति राजनीतिबाट सत्तामा आए पनि, शासन क्षमतामा प्रश्न उठिरहेका छन्।vयी दलहरू अब विचारले होइन, प्रदर्शनले मूल्याङ्कन हुने अवस्थामा पुगेका छन्।

नयाँ दल : आशा, तर परीक्षा अझै बाँकी

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, उज्यालो नेपाल पार्टी, श्रम संस्कृति पार्टीजस्ता दलहरू नयाँ राजनीतिक चेतनाका प्रतिनिधि हुन्। उनीहरू आन्दोलन, सामाजिक असन्तोष र वैकल्पिक राजनीतिबाट जन्मिएका हुन्।

तर राजनीतिमा लोकप्रियता मात्र पर्याप्त हुँदैन। संगठन, नीति, शासन क्षमता र दीर्घकालीन दृष्टि बिना परिवर्तन सम्भव हुँदैन। यो निर्वाचन उनीहरूका लागि लहरलाई मतमा बदल्ने परीक्षा हो।

मतदाता : अब भावनामा होइन, परिणाममा विश्वास नेपाली मतदाता अब नाराबाट प्रभावित हुँदैन। भाषणले होइन, नतिजाले विश्वास दिलाउनुपर्छ। घोषणापत्रले होइन, कार्यान्वयनले भरोसा जगाउनुपर्छ।

आजको मतदाता सचेत छ, सूचनायुक्त छ, आलोचनात्मक छ र विकल्पमुखी छ। यही कारणले यो निर्वाचन दलहरूको होइन, जनताको निर्वाचन बनेको छ।

निष्कर्ष : सत्ता होइन, सेवा

यो आमनिर्वाचन सत्ताको साँचो पाउने खेल होइन,bयो जनसेवाको जिम्मेवारी लिने अवसर हो।vपुराना दलका लागि—आत्मसमीक्षा गर्ने मौका, नयाँ दलका लागि—विश्वसनीयता निर्माण गर्ने घडी, जनताका लागि—भविष्य छनोट गर्ने अधिकार।

यो निर्वाचनले केवल सरकार बनाउने छैन,

यसले नेपालको राजनीतिक संस्कृतिको दिशा तय गर्नेछ। अन्ततः यो अग्निपरीक्षामा ती दल मात्र उत्तीर्ण हुनेछन्, जो जनताको मनोविज्ञान बुझ्छन्, सत्तालाई अधिकार होइन, जिम्मेवारी ठान्छन्, र राजनीतिलाई पेशा होइन, सेवा मान्छन्। किनकि अब नेपाली जनता आश्वासन होइन, परिणाम खोज्छन्।