मैदानको कुनादेखि नेतृत्वको शिखरसम्म: सुमन बिकको अविराम संघर्ष र योगदान

– अर्जुन काफ्ले

मोरङ – नेपाली मोफसलको फुटबल इतिहासमा जब-जब पथरी क्षेत्रको फुटबल विकास, सङ्घर्ष र पुनर्जागरणको कथा लेखिन्छ, तब-तब अग्रपङ्क्तिमा आउने एउटा अविचलित र प्रेरणादायी नाम हो— सुमन बिक। आज पथरी ११ फुटबल क्लब र यहाँको खेलकुदले जुन उचाइ तथा प्रतिष्ठा हासिल गरेको छ, त्यसको पृष्ठभूमिमा सुमनको वर्षौँको निस्वार्थ त्याग, अनगिन्ती आँसु, पसिना र कठोर सङ्घर्षको बलियो इँटा जोडिएको छ। व्यक्तिगत जीवनका अनेकौँ उतारचढाव, आर्थिक सङ्कट र शारीरिक चोटहरूलाई परास्त गर्दै नेपाली फुटबललाई जोगाउन र हुर्काउन आफ्नो सर्वस्व अर्पण गर्ने एक जिउँदो योद्धाको कथा नै सुमनको जीवनयात्रा हो।

खालीखुट्टाको धुलाम्मे मैदानदेखि बाल्यकालको सङ्घर्ष

आजभन्दा करिब २० देखि २२ वर्ष अगाडिको समय स्मरण गर्दै सुमन आफ्नो बाल्यकालको तीतो यथार्थ कोट्याउँछन्। घरपछाडि रहेको सुनखरी खेल मैदानबाट उनको फुटबल यात्राको श्रीगणेश भएको थियो। त्यस बेला खेलप्रति अत्यधिक मोह भए पनि खुट्टामा लगाउने गतिलो जुत्ता किन्न सक्ने आर्थिक सामर्थ्य उनको परिवारसँग थिएन। खालीखुट्टा नै बल हान्ने बालकहरूका लागि फुटबलप्रतिको पारखी निगाह नै सर्वस्व थियो।

समय बित्दै जाँदा उनले आफ्नो जीवनमा पहिलो पटक ३७० रुपैयाँ तिरेर ‘एडी’ जुत्ता किनेको क्षण उਨੀ सम्झन्छन्। पहिलो पटक जुत्ता लगाएर खेल्दा न त राम्रोसँग बल हान्न आउँथ्यो, न त खालीखुट्टा खेल्दा जस्तो शक्ति नै पर्थ्यो। तर, त्यही सङ्घर्षको बिन्दुबाट सुरु भएको अभ्यासले उनलाई क्रमशः विद्यालय र कलेज तहका खेलहरूसँग जोड्दै लग्यो। वाल्मीकि स्कुलमा पढ्दा उनी टप १० विद्यार्थीभित्र पर्ने जेहेन्दार छात्र भए तापनि उनको पहिचान पढाइमा मात्र सीमित रहेन, खेल मैदानमा पनि उनको दबदबा बढ्दै गयो। वाल्मीकि कलेजको प्रतिनिधित्व गर्दै उनले ऐतिहासिक रूपमा सरकारी क्याम्पसको टिमलाई इन्टर-कलेज गेमको फाइनलसम्म पुर्‍याएका थिए।

डिफेन्स लाइनका ‘नम्बर वान’ खेलाडी र गम्भीर चोटको बज्रपात

पथरी स्पोर्टिङ क्लबको बलियो डिफेन्स लाइनमा सुमन एक अविश्वसनीय र भरपर्दो खेलाडीका रूपमा चिनिन्थे। बायाँ वा दायाँ जहाँ, जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि विपक्षीको आक्रमणलाई निष्प्रभावी पार्न उनी पोख्त थिए। पोलमा लगेर गोल हान्नुभन्दा आफ्नो शक्तिशाली सुटिङ पावर, फ्रिकिक र सेन्टर लाइनदेखि नै सोझै प्रहार गरेर गोल गर्ने उनको कला अद्भुत थियो। धेरै म्याचमा उनी ‘म्यान अफ द म्याच’ घोषित भएका थिए।

तर, जीवन सधैँ एकनास कहाँ हुन्छ र? सुनसरीको इनरुवामा भएको एक खेलका दौरान एयर बलमा हेड हान्ने क्रममा उनको ल्यान्डिङ (भुइँमा खस्ने तरिका) बिग्रिन पुग्यो। त्यसैको परिणामस्वरूप उनको घुँडाको लिगामेन्ट च्यातियो। सुरुमा चोटको गम्भीरता थाहा नभएपछि चिकित्सककहाँ जाँदा एमआरआई गरेर महँगो अप्रेसन गर्नुपर्ने सल्लाह दियो। त्यतिबेला नेपालमा आधुनिक चिकित्सा सुविधाको अभाव हुनु र अर्कोतर्फ चरम आर्थिक सङ्कटका कारण उनी भारत गएर अप्रेसन गर्न असमर्थ भए। परिवारको कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारण उपचार नपाएका उनले केही समय थेरापी गरेर पुनः खेल्ने असफल चेष्टा गरे। तर मैदानमा उत्रिँदा फेरि खुट्टाले धोका दियो र अन्ततः उनले आफ्नो व्यावसायिक खेल जीवनलाई सधैँका लागि बिदाइ गर्नुपर्ने बाध्यकारी मोड आइपुग्यो।

खेल छाडे पनि मरेको थिएन फुटबलप्रतिको दायित्व

खेलाडीको रूपमा मैदान छाड्न बाध्य भए पनि सुमनको मनभित्र फुटबलप्रतिको आगो कहिल्यै निभेन। दमकमा क्यासियरको रूपमा होस् वा अन्नपूर्ण स्कुलमा कम्प्युटर अपरेटरको जागिर गर्दागर्दै पनि उनको ध्यान सधैँ खेलकुद र समाजसेवातिरै हुन्थ्यो। २०७८ सालतिर आइपुग्दा पथरी क्षेत्रमा अस्तित्व गुमाउँदै गएको ‘पथरी स्पोर्टिङ क्लब’लाई नयाँ रूप दिँदै उनले साथीहरूको पहलमा ‘पथरी ११ फुटबल क्लब’ लाई आधिकारिक रूपमा दर्ता गराए।

क्लब त दर्ता भयो, तर यसलाई आर्थिक रूपमा चलायमान बनाउनु फलामको च्यूरा चपाउनुसरह थियो। कुनै पनि स्थायी आयस्रोत नभएको अवस्थामा उनले व्यक्तिगत रूपमा विभिन्न दाताहरूकहाँ हात पसारेर भए पनि क्लबको साख बचाए। सुनसरीको सप्तकोशी गोल्डकपमा पहिलो उपाधि जितेर आएको पुरस्कार रकम खेलाडीहरूलाई बाँड्नुको सट्टा क्लबको बैंक खातामा जम्मा गरेर उनले भविष्यको बलियो जग बसाले।

पथरी शनिश्चरे गोल्डकप: एक ऐतिहासिक परिकल्पना र सफलता

सुमनको नेतृत्व र पथरी ११ को अथक प्रयासले जन्माएको सबैभन्दा गौरवको आयोजना हो— पथरी शनिश्चरे गोल्डकप। पहिलो संस्करणको गोल्डकप गराउने बेलामा चरम आर्थिक अभाव र सामाजिक चुनौतीहरू थिए। तर इन्ट्रा फाउन्डेसनको मुख्य प्रायोजन र किरण थापालगायतका विदेशमा रहेका पूर्वखेलाडीहरूको साथले यसलाई सम्भव बनायो। पहिलो संस्करणमै १२ लाख रुपैयाँ बचत गर्न सफल भएको यो क्लबले त्यसपछि देशैभर फैलिएको राजनीतिक तथा सामाजिक उथलपुथल र विषम परिस्थितिका बाबजुद पनि निरन्तर रूपमा गोल्डकपलाई निरन्तरता दिँदै आयो। भदौको बाढीपहिराले देशैभर आर्थिक सङ्कट निम्त्याएको वर्षसमेत उनीहरूले पछि नहटी व्यक्तिगत ऋण काढेर भए पनि प्रतियोगिता सम्पन्न गरे र विजेताहरूलाई पुरस्कार वितरण गरे।

नेतृत्वको काँडाको बाटो र जात, उमेर तथा राजनीतिक विडम्बना

समाजमा नेतृत्व लिनु कति जटिल हुन्छ भन्ने कुरा सुमनको भोगाइबाट प्रस्ट हुन्छ। क्लब सञ्चालन गर्दा उनलाई विभिन्न किसिमका लाञ्छनाहरू सहनुपर्यो। कहिले राजनीतिक पूर्वाग्रह राखेर ‘कांग्रेसको झोले’ भनियो त कहिले उनको उमेर र जातलाई लिएर भित्री तथा बाहिरी रूपमा असहयोग गरियो। समाजमा अझै पनि जातको आधारमा खुट्टा तान्ने प्रवृत्तिका कारण उनले भोगेका पीडा कम छैनन्। तर यी सबै कुराहरूलाई तिरस्कार गर्दै उनले सधैँ एउटै कुरामा विश्वास गरे— “कामले मानिसको पहिचान बनाउँछ, उमेर र जातले होइन।”

भविष्यको दृष्टि: एकेडेमी र फुटबलको उज्ज्वल भविष्य

वर्तमान अवस्थामा पथरी ११ ले बालबालिकाहरूका लागि विशेष ‘फुटबल एकेडेमी’ सञ्चालन गर्ने योजना अगाडि बढाएको छ। ६ वर्षदेखि माथिका बालबालिकालाई लक्षित गरी उनीहरूमा अन्तर्निहित खेलकुदप्रतिको सीपलाई सानै उमेरबाट परिमार्जन गर्दै मोफसलबाट राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका खेलाडी उत्पादन गर्ने उनको दूरदर्शी लक्ष्य छ। अभाव र पीडाका हजारौँ काँडा पन्छाउँदै सुमन बिकले रोपेको फुटबल प्रेमको बिरुवा आज एउटा अटल रुख बनिसकेको छ, जसको छातामुनि उभिएर पथरीका सयौँ युवाहरूले आफ्नो सुनौलो भविष्य खोजिरहेका छन्।