दक्षिण एसियाली सेयर बजारमा दबाब, भारतदेखि नेपालसम्म लगानीकर्ता किन निराश?

काठमाडौं । दक्षिण एसियाका अधिकांश सेयर बजार पछिल्लो समय दबाबमा देखिएका छन् । भारत, श्रीलंका, बंगलादेश, पाकिस्तान, माल्दिभ्स, भुटान र नेपालका प्रमुख सेयर सूचकांकमा अपेक्षित सुधार आउन नसक्दा लगानीकर्ताको मनोबल कमजोर बनेको छ । केही बजार बहुवर्षीय न्यून विन्दुमा पुगेका छन् भने केही बजार लामो समयदेखि साइडवेज अवस्थामै छन् ।

दक्षिण एसियाकै सबैभन्दा ठूलो भारतीय सेयर बजारमा पछिल्लो समय उल्लेख्य गिरावट देखिएको छ । बम्बे स्टक एक्सचेन्ज (बीएसई) को प्रमुख सूचकांक सेन्सेक्स १ अक्टोबरमा ७१ हजार ९०९ विन्दुमा बन्द भयो । यो २०२४ फेब्रुअरीपछि पहिलोपटक ७२ हजारभन्दा तल झरेको हो । पछिल्लो अवस्थालाई करिब ३२ महिनायताकै कमजोर स्तरका रूपमा हेरिएको छ ।

त्यस्तै, नेसनल स्टक एक्सचेन्ज (एनएसई) को निफ्टी–५० पनि २०२५ मार्चयताकै न्यून तहमा पुगेको छ । १ अक्टोबरमा निफ्टी २२ हजार ४२१ विन्दुमा बन्द भएको थियो । यसअघि २०२५ मार्चमा यो २२ हजार १२४ विन्दुसम्म झरेको थियो ।

भारतसँगै श्रीलंकाको सेयर बजारमा पनि निरन्तर दबाब देखिएको छ । कोलम्बो स्टक एक्सचेन्जको अल सेयर प्राइस इन्डेक्स करिब २४ हजार विन्दुबाट घटेर २० हजार ८१३ मा पुगेको छ । एसएन्डपी एसएल–२० सूचकांक पनि घटेर ५ हजार ८८० विन्दुमा सीमित भएको छ ।

बंगलादेशको ढाका स्टक एक्सचेन्जमा पनि लगानीकर्ताको उत्साह फर्किन सकेको छैन । डीएसईएक्स सूचकांक लामो समयसम्म गिरावटमा रहेपछि केही सुधार देखिए पनि त्यो टिकाउ बन्न सकेन । जुलाई २०२६ यता बजार पुनः कमजोर बन्दै गएको छ ।

पाकिस्तानको सेयर बजारमा भने ठूलो उतारचढावपछि अहिले स्पष्ट दिशाको अभाव देखिएको छ । पाकिस्तान स्टक एक्सचेन्जको केएसई–१०० सूचकांक २०२६ जनवरीमा १ लाख ८५ हजार विन्दुसम्म पुगेको थियो । तर मार्चमा १ लाख ५१ हजारसम्म झरेको बजार हाल करिब १ लाख ६८ हजार विन्दुमा छ । बजारमा खरिद–बिक्रीको उत्साह कमजोर हुँदा सूचकांक साइडवेज अवस्थामा रहेको देखिन्छ ।

माल्दिभ्स र भुटानका बजार पनि यसबाट अछुतो छैनन् । माल्दिभ्सको प्रमुख सेयर सूचकांक २०२६ मार्चको ७१३ विन्दुबाट घटेर हाल करिब ४८९ विन्दुमा आएको छ । भुटानको रोयल सेक्युरिटिज एक्सचेन्ज सूचकांक पनि २०२४ जुनको १ हजार ५७१ विन्दुबाट घटेर १ हजार १७१ आसपास पुगेको छ ।

नेपालको अवस्था पनि क्षेत्रीय प्रवृत्तिभन्दा फरक छैन । नेप्से परिसूचक २०२४ मा ३ हजार अंक पार गरेपछि त्यसलाई निरन्तरता दिन असफल भएको छ । त्यसयता बजारमा पटक–पटक सुधारको प्रयास भए पनि बलियो उकालो यात्रा सुरु हुन सकेको छैन । हाल नेप्से २ हजार ५८६ विन्दुमा रहेको छ ।

बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता र ब्याजदर तुलनात्मक रूपमा कम भए पनि त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव सेयर बजारमा देखिएको छैन । यसले नेपाली लगानीकर्तामाझ पनि जोखिम लिन सक्ने क्षमता र बजारप्रतिको विश्वास कमजोर रहेको संकेत गरेको छ ।

विश्व बजारको प्रभाव

दक्षिण एसियाली बजारमा आएको कमजोरीलाई स्थानीय कारणसँगै अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय वातावरणसँग पनि जोडेर हेर्न थालिएको छ । विशेषगरी अमेरिकी बन्डको प्रतिफल बढ्दा लगानीकर्ताको प्राथमिकता जोखिमयुक्त सेयरबाट सुरक्षित लगानीतर्फ सर्न सक्छ । अमेरिकी १० वर्षे ट्रेजरी बन्डको प्रतिफल उच्च रहँदा उदीयमान अर्थतन्त्रका बजारमा विदेशी पुँजीको दबाब बढ्ने जोखिम हुन्छ ।

भारतमा विदेशी संस्थागत लगानीकर्ताको निरन्तर बिक्रीले पनि बजारमा दबाब बढाएको छ । भारत दक्षिण एसियाकै ठूलो पुँजी बजार भएकाले त्यहाँ देखिने ठूलो उतारचढावले क्षेत्रका अन्य बजारमा समेत मनोवैज्ञानिक प्रभाव पार्ने गरेको छ ।

त्यसैगरी, अमेरिकी डलर बलियो हुँदा दक्षिण एसियाली मुलुकका मुद्रामाथि दबाब बढ्छ । कमजोर स्थानीय मुद्राले आयात लागत बढाउनुका साथै मुद्रास्फीतिमा दबाब सिर्जना गर्न सक्छ । यसको असर कम्पनीहरूको लागत, नाफा र समग्र आर्थिक गतिविधिमा पर्न सक्छ ।

तेलको मूल्य र भूराजनीतिक जोखिम

दक्षिण एसियाली अर्थतन्त्रका लागि अर्को चुनौती ऊर्जा आयातमा उच्च निर्भरता हो । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य १०० डलर प्रतिव्यारेल आसपास पुग्दा आयातमा निर्भर मुलुकको व्यापार घाटा र मुद्रास्फीतिमा दबाब बढ्न सक्छ ।

यसका अतिरिक्त विश्व अर्थतन्त्रको सुस्त वृद्धि, उच्च ब्याजदरको वातावरण र बढ्दो भूराजनीतिक तनावले लगानीकर्तालाई जोखिम लिनबाट पछि हटाइरहेको छ । यस्तो अवस्थामा लगानीकर्ताले उच्च जोखिम भएका सेयर बजारभन्दा तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित सम्पत्तिलाई प्राथमिकता दिन सक्छन् ।

समग्रमा, दक्षिण एसियाली सेयर बजारमा देखिएको कमजोरीलाई एउटै कारणले व्याख्या गर्न कठिन छ । विदेशी पुँजीको प्रवाह, डलरको मजबुती, तेलको मूल्य, ब्याजदर, आर्थिक वृद्धिको अवस्था र लगानीकर्ताको मनोविज्ञानजस्ता विभिन्न पक्षले बजारको दिशालाई प्रभावित गरिरहेका छन् । त्यसैले आगामी दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय अवस्था र घरेलु अर्थतन्त्रमा आउने परिवर्तनले दक्षिण एसियाली बजारको आगामी दिशा निर्धारण गर्ने देखिन्छ ।