२०२६ : अनियन्त्रित बैंकिङ र सम्भावनाको नयाँ युग

काठमाडौं । बैंकिङ क्षेत्र यस्तो चरणमा प्रवेश गर्दैछ जहाँ दशकौँदेखि कायम रहेका सीमितताहरू क्रमशः हराउँदै गएका छन्। लामो समयसम्म प्रविधि, संगठनात्मक संरचना, जोखिम लिन चाहने क्षमता र कल्पनाशक्तिको कमीलाई यथास्थिति कायम राख्ने मौन कारणका रूपमा लिइन्थ्यो। तर आज, कर्मचारी संख्या नबढाई क्षमता विस्तार गर्ने, लागत नबढाई विकासलाई तीव्र बनाउने र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मार्फत मूल प्रक्रियाहरू सञ्चालन गर्ने सम्भावनाले उद्योगलाई “कुनै दिन” बाट “अहिले” तर्फ धकेलिरहेको छ।

अब साहसी निर्णय लिने सही समय आएको छ।

यहाँ सन् २०२६ का लागि एक्सेन्चरले पहिचान गरेका प्रमुख बैंकिङ प्रवृत्तिहरू प्रस्तुत छन्। यी प्रवृत्तिहरू पछिल्लो एक वर्षमा विश्वभरका सयौँ ग्राहक परियोजना र बोर्डस्तरीय छलफलबाट प्राप्त अनुभवको निचोड हुन्। यी प्रवृत्तिले बैंकहरूले सामना गरिरहेका चुनौती र अवसरलाई प्रतिबिम्बित गर्छन्, जहाँ पुराना प्रविधि र परम्परागत सोचले अब दायरा, दक्षता र नवप्रवर्तनलाई रोक्ने छैनन्।

अनुभवको भविष्य – जहाँ आवश्यक छ, त्यहीँ बैंकिङ

एआई इन्टरफेस साधारण स्वचालनबाट संवादात्मक र सन्दर्भ बुझ्ने सहायकतर्फ विकसित हुँदै जाँदा ग्राहकको अपेक्षा पनि पहिलो “डिजिटल लहर” जत्तिकै गहिरो रूपमा परिवर्तन हुँदैछ। बैंकिङ अब एप र वेबसाइटमा सीमित रहने छैन, एआई सहायक नै नयाँ प्रवेशद्वार बन्दैछन्।

ग्राहकले बैंकले आफू जहाँ छन् त्यहीँ पुगून् भन्ने अपेक्षा राख्छन्, च्याटजिपिटी जस्ता एआई प्लेटफर्मभित्र समेत। अनुभवी बैंककर्मीले जस्तै व्यक्तिगत र सहज अनुभवमार्फत वास्तविक समयको मार्गदर्शन चाहिन्छ। यदि बैंकले ग्राहकलाई चिन्न सकेन वा विवरण सम्झन सकेन भने, त्यो पहिले भेटिसकेको व्यक्तिसँग फेरि परिचय गराइएजस्तै असहज अनुभव हुन्छ।

एआईले तेस्रो पक्षलाई बैंक र ग्राहकबीच प्रवेश गर्ने अवसर दिँदा विचौलियापनको जोखिम बढ्दैछ, जुन डिजिटल वालेटको समयमा देखिएको अवस्थाजस्तै हो। यद्यपि एआईले डिजिटल र मानवीय सीमाना धमिलो बनाइरहे पनि जटिल र विश्वास आवश्यक पर्ने क्षणमा भौतिक शाखा अझै पनि विश्वासको आधार रहनेछन्। भविष्यको ग्राहक अनुभव एआईद्वारा सञ्चालित सुविधा र मानवीय सम्बन्धको संयोजन हुनेछ। जुन बैंकले आफ्ना च्यानल वा तेस्रो पक्ष प्लेटफर्म जहाँ भए पनि ग्राहकको उद्देश्यलाई निरन्तर सम्झेर समन्वय गर्न सक्छन्, उनीहरू नै विजेता हुनेछन्।

काम र प्रतिभाको भविष्य – एजेन्टिक एआईले क्षमता सीमाना तोड्दै

एजेन्टिक एआईले काम गर्ने तरिकामै मौलिक परिवर्तन ल्याइरहेको छ, किनकि यसले परम्परागत क्षमता सीमाना हटाइदिएको छ। “१० गुणा बैंक” को अवधारणा, जहाँ एक व्यक्तिले बुद्धिमान एआई सहकर्मीहरूलाई समन्वय गरी अत्यधिक प्रभाव सिर्जना गर्छ, अब सम्भावनाको दायरामा आएको छ। प्रारम्भिक प्रयोगमै सफ्टवेयर विकासको उत्पादकता, केवाईसी प्रक्रिया र जोखिम निर्णयमा उल्लेख्य सुधार देखिएको छ।

यस परिवर्तनको प्रभाव स्प्रेडसिट वा इन्टरनेट सुरु हुँदा जत्तिकै ठूलो छ। तर केवल प्रविधिले मात्र मूल्य सिर्जना गर्दैन। नेतृत्वले कामलाई नयाँ दृष्टिले सोच्न कर्मचारीलाई सशक्त बनाउनु आवश्यक छ। इतिहासले देखाएको पाठ स्पष्ट छ—जब बैंकहरूले क्रान्तिकारी प्रविधिलाई उद्देश्यपूर्ण नेतृत्वसँग जोड्छन्, तब अवसर विस्तार हुन्छ, संकुचन होइन। भूमिका पुनःडिजाइन गर्ने, एआई साक्षरता व्यापक बनाउने र सहज मानव–एआई कार्यप्रवाह निर्माण गर्ने बैंकहरूले अवरोधलाई दीर्घकालीन लाभमा रूपान्तरण गर्नेछन्।

नेतृत्व संस्कृतिले नै अन्तिम फरक पार्न सक्छ। इन्टरनेट आउँदा कर्मचारीहरू उत्साहित थिए, तर जेनेरेटिभ एआई सँग धेरै डराएका छन्। नेताहरूले यसलाई जोखिम होइन, अवसरको रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ र जिज्ञासाको संस्कृति विकास गर्नुपर्छ। बैंकहरूले आम्दानी एक पटक जित्छन्, तर लागत सबैले पाउँछन् भन्ने कुरा सम्झनुपर्छ। केवल उत्पादकता वृद्धिमा केन्द्रित बैंकहरू, एआई प्रयोग गरेर आम्दानी बढाउने बैंकहरूसँग प्रतिस्पर्धामा हार्नेछन्, र विडम्बनापूर्ण रूपमा, त्यो वृद्धि समेट्न उनीहरूलाई अझ बढी मानिस चाहिनेछ।

प्रविधिको भविष्य – कम लागतको उच्च मूल्य

दशकौँसम्म बैंकहरूले ग्राहक–मुखी डिजिटल अनुभवमा ठूलो लगानी गरे, तर मूल प्रविधि प्रणाली आधुनिकीकरण गर्ने कठिन कामलाई पछाडि धकेलिरहे। अस्थायी समाधानहरू दीर्घकालीन निर्भरता बने। परिणामस्वरूप, प्राविधिक ऋणको पहाड र आम्दानीभन्दा धेरै छिटो बढ्दो लागत संरचना तयार भयो, जहाँ अधिकांश खर्च पुराना प्रणाली जोगाउनमै लाग्छ। कहिल्यै कम लागत जस्तो देखिएको बाटो आज उच्च लागतको बोझ बनेको छ।

आजको फरक के हो भने आधुनिकीकरण अब आवश्यक गतिमा र लागतमा सम्भव बन्दैछ। जेनेरेटिभ एआई ले कोड बुझ्नदेखि निर्देशनबाट कोड बनाउनेसम्म सबै प्रक्रिया तीव्र बनाइरहेको छ। बैंकहरूले खुला स्रोत, मोड्युलर संरचना र साझा प्लेटफर्म अपनाउँदै लागत घटाइरहेका छन् र फरक पहिचानमा लगानी केन्द्रित गरिरहेका छन्। लचिलोपन, अनुकूलन क्षमता र विश्वास नै प्रतिस्पर्धाको आधार हुने युगमा आधुनिकीकरण अब विकल्प होइन, आवश्यकता हो।

जोखिम र नियमनको भविष्य – साना विवरणभन्दा ठूलो चित्र

अक्सर बैंकिङको जोखिम व्यवस्थापन पिक्सेलयुक्त तस्वीरजस्तै हुन्छ—रुखहरू स्पष्ट देखिन्छन् तर जंगलको आगो छुट्न सक्छ। वित्तीय, सञ्चालन, साइबर र भू–राजनीतिक जोखिमहरू आपसमा जुधिरहेका छन्, जसलाई राम्रो तयारी भएका संस्थाहरूले पनि पूर्ण रूपमा देख्न सक्दैनन्। हरेक वर्ष अर्बौँ खर्च हुँदाहुँदै पनि धेरै बैंकहरूले जोखिमलाई छुट्टाछुट्टै कोटिमा व्यवस्थापन गर्छन् र तिनको आपसी सम्बन्ध बुझ्न चुक्छन्।

अबको चरण समन्वय हो। सम्पूर्ण संस्थाभरि डाटा जोड्ने एकीकृत जोखिम संरचना, वास्तविक समयमा ढाँचा देखाउने एआई मोडेल र हरेक कर्मचारीले जोखिमलाई आफ्नो जिम्मेवारी ठान्ने संस्कृति आवश्यक छ। प्रविधि, अन्तर्दृष्टि र मानवीय निर्णयलाई जोडेर ठूलो चित्र देख्न सक्ने संस्थाहरूले अनिश्चिततालाई कार्यमा रूपान्तरण गर्नेछन्।

प्रतिस्पर्धाको भविष्य – ब्यालेन्स सिटका लागि तीव्र संघर्ष

शताब्दीयौँदेखि निक्षेप र कर्जाले बैंकिङको आधार र मुख्य आम्दानी स्रोत बनाएका छन्। पछिल्ला दशकमा नियो–बैंक र फिनटेकहरूले भुक्तानी जस्ता क्षेत्रमार्फत बैंकको छेउछाउका आम्दानी खोसे। अब उनीहरू सीधै ब्यालेन्स सिटमै लक्षित गर्दैछन्। स्थिर मुद्राले निक्षेपसँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्, क्रिप्टो र भुक्तानी कम्पनीहरूले बैंक अनुमति लिँदैछन्, निजी कर्जाले ऋण बजार चुनौती दिइरहेको छ, र एआई इन्टरफेसले ग्राहकलाई तुरुन्तै वित्तीय निर्णय अनुकूलन गर्न सक्षम बनाइरहेका छन्।

यी परिवर्तनले कहिल्यै सुरक्षित ठानिएका २०० ट्रिलियन डलरभन्दा बढीका निक्षेप र कर्जालाई चुनौती दिइरहेका छन्। प्रश्न यो हो—बैंकहरूले ब्यालेन्स सिट जोगाउँदै यी शक्तिलाई नयाँ बजार आक्रमणमा कसरी प्रयोग गर्ने? नेताहरूले उत्पादन–आधारित साइलो तोडेर एकीकृत मूल्य प्रस्ताव सिर्जना गर्नुपर्छ, जसलाई एआई एजेन्टहरूले सजिलै बाइपास गर्न नसकून्। बैंकिङका आधार त कायम रहनेछन्, तर यसको कार्यप्रणाली पूर्ण रूपमा फरक हुनेछ।

पैसाको भविष्य – साधारण पैसा बुद्धिमान बन्दै

पैसा अब नयाँ चरणमा प्रवेश गर्दैछ, जहाँ यसको पहिचान भन्दा पनि यसको चलायमानता र मालिकको तर्फबाट गर्ने काम महत्वपूर्ण हुनेछ। स्थिर मुद्रा, केन्द्रीय बैंक डिजिटल मुद्रा र टोकनाइज्ड निक्षेप प्रयोगात्मक अवस्थाबाट व्यापक प्रयोगतर्फ जाँदैछन्। प्रोग्रामयोग्य भुक्तानीले लेनदेनलाई बुद्धिमान बनाइरहेको छ, जहाँ पैसाले आफ्नै डाटा, सन्दर्भ र अनुपालन संकेत बोकेको हुन्छ। एक्सेन्चरको अध्ययनअनुसार दशकको अन्त्यसम्म १३ ट्रिलियन डलरसम्मको कारोबार वैकल्पिक भुक्तानी विधितर्फ सर्न सक्छ। उद्योगले कदम नचाले अर्बौँ शुल्क गुम्ने जोखिम छ।

साँचो परिवर्तन तब सुरु हुन्छ जब बुद्धिमत्ता डिजिटल मूल्यसँग जोडिन्छ। प्रोग्रामयोग्य पैसाले यस्तो संसार ल्याउँछ जहाँ रकम नियम र ग्राहकको उद्देश्यअनुसार स्वतः सर्छ—उपज अनुकूलन, भुक्तानी तालिका र मानव हस्तक्षेपबिना कार्यान्वयन। बैंकहरूले अब ढिलो चल्ने निक्षेप वा पूर्वानुमानयोग्य भुक्तानी प्रवाहमा भर पर्न सक्दैनन्। नेताहरूले डिजिटल मुद्रा रणनीति तय गर्न, उदीयमान ग्राहक उद्देश्यसँग तालमेल गर्न र एजेन्टिक भुक्तानीका लागि सुरक्षित आधार निर्माण गर्नुपर्नेछ।

सम्भावनाको नयाँ युग

सन् २०२६ तर्फ लैजाने यी प्रवृत्तिहरूले स्पष्ट मोडबिन्दु देखाउँछन्। केही संस्थाका लागि यो परिवर्तन अचानक जस्तो लाग्न सक्छ, तर अग्रणीहरूले यसलाई उद्योगको भविष्य पुनःपरिभाषित गर्ने दुर्लभ अवसरका रूपमा हेर्नेछन्।

बैंकिङका आधार—विश्वास, सुरक्षा र मानवीय सम्बन्ध—स्थिर रहनेछन्। तर ती आधार वरिपरिका सबै कुरा रूपान्तरण हुनेछन्। भविष्य छिटो, बुद्धिमान र अझ मानवीय हुनेछ। यति ठूलो परिवर्तनको बीचमा प्रविधि वा ब्यालेन्स सिट होइन, संस्कृति नै निर्णायक लाभ बन्न सक्छ। जिज्ञासा र कार्यान्वयन, नवप्रवर्तन र लचिलोपन, स्वचालन र सहानुभूतिबीच सन्तुलन राख्ने बैंकहरूले २०२६ लाई गर्वका साथ सम्झिनेछन्।

फोर्ब्स अनलाइनबाट अनुवादित